Türkiye'deki barajların kalbine yerli "yüksek teknoloji" yerleştiriliyor

YÖK ve Elektrik Üretim AŞ ile ortaklaşa yürütülen proje kapsamında, Türkiye'deki hidroelektrik santrallerinde elektrik enerjisi üreten ve "barajların kalbi" olarak nitelendirilen hidro-generatör, ilk kez yerli ve milli teknolojiyle hayata geçirildi.

GÜNDEM 19.04.2023, 18:49
5
Türkiye'deki barajların kalbine yerli "yüksek teknoloji" yerleştiriliyor
Ankara

YÖK-EÜAŞ işbirliğindeki Enerji Akademi Programı kapsamında yerli ve milli generatör teknolojisini hayata geçirmek üzere desteklenmeye hak kazanan Hidroelektrik Santral Generatör Tasarımı ve İmalatı (EGEN) Projesi'nin yürütüldüğü ODTÜ Laboratuvarı, kapılarını AA'ya açtı.

Projenin yürütücüsü ODTÜ Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ozan Keysan, yenilenebilir enerji, elektrik makineleri tasarımı ve güç elektroniği konularında Ar-Ge çalışmaları yaptıklarını ifade etti.

Keysan, desteklenmeye hak kazanan projelerinin enerji alanında hayata geçirilecek 24 proje arasında olduğunu belirtti.

Suyun türbine vurmasıyla birlikte elektrik üretimi sağlayan generatörlerin, hidroelektrik santrallerinin bir anlamda "kalbi" olduğunu belirten Keysan, "Türkiye'de enerji ithalatının giderilmesi için yenilenebilir enerjinin kullanımı çok önemli. Ülkemiz aslında akarsu kaynakları olarak oldukça zengin. Hidroelektrik santrallerinin kurulu gücü toplam elektrik üretimimizin yaklaşık yüzde 30'unu karşılıyor. Norveç'ten sonra Avrupa'da ikinci en çok hidroelektrik santral kurulu gücü Türkiye'de bulunmakta." diye konuştu.

Türkiye'deki barajların elektrik üretimindeki kalbi olan generatörlerin ve elektriksel ekipmanların hepsinin ithal edildiğini vurgulayan Keysan, yerli ve milli üretimle hayata geçirilecek projeye ilişkin şu bilgiyi verdi:

"Projemizin amacı, Türkiye'de yerli hidroelektrik santral generatör tasarımı kabiliyeti geliştirmek. Sadece tasarımla kalmayıp EÜAŞ ortaklığıyla ürettiğimiz ilk prototipi Sarıyar Hidroelektrik Santrali'ne kuracağız. Burada elde ettiğimiz bilgi birikimi ile diğer santraller için de tasarım ve üretim potansiyeline kavuşmayı hedefliyoruz. EGEN Projesi'nde, diğer araştırma projelerinden farklı olarak sadece üniversite tarafından gerçekleştirilip sanayiye sunulmasının aksine EÜAŞ tarafında da insan kaynağının geliştirilmesine önem veriyoruz. Enerji Akademisi kapsamında EÜAŞ personeline üniversitede ısıl, yapısal ve elektromanyetik konularında diğer akademisyenlerle birlikte eğitimler veriyor ve onların da tasarım yetkinliğini kazanmasını hedefliyoruz. Türkiye'de hidroelektrik santralleri konusunda EÜAŞ ile ortak bir tasarım ve Ar-Ge ofisi oluşturma hedefimiz bulunmakta.”

Tasarlanan generatör, barajın kalbine yerleştirilecek

Keysan, Türkiye'nin enerji üretiminde dışa bağımlılığına işaret ederek hidroelektrik santrallerin yenilenebilir enerji kaynaklarında büyük önem taşıdığını vurguladı.

Tasarladıkları generatörle ilgili Keysan, "Sarıyar santralinde 4 ünite var. Geliştirdiğimiz 44 megavat gücündeki generatörün Sarıyar Hidroelektrik Santrali'nde bu yıl itibarıyla devreye alınmasını hedefliyoruz. Bir günlük elektrik üretimi ile ülke ekonomisine 2,5 milyon lira katkı sağlayacak, verim yüzde 95'lerden yüzde 97,5'e yükselecek. Tüm diğer barajlarla birlikte düşündüğümüz zaman projenin çok yüksek ekonomik getirisi potansiyeli söz konusu." dedi.

Türkiye'de çok sayıda büyük barajlı hidroelektrik santralleri bulunduğuna dikkati çeken Keysan, şunları söyledi:

"Santrale göre değişmekle birlikte hidro-generatörlerin beklenen ömrü 30-40 yıl. Bu süreden sonra bu ekipmanların teknolojinin de gelişmesiyle yenilenmesi planlanıyor. Vizyonumuzda, Türkiye'de ekonomik ömrünü tamamlayacak diğer barajlarımızdaki generatörlerin uzun vadede yenilenerek hepsinin yerli olarak üretilmesi bulunuyor. Türkiye'de ilk kurulan santrallerin ekonomik ömürleri de önümüzdeki yıllarda dolacak. İkinci yenilenmelerinde ithal yerine yerli ürünlerimizi kullanmayı hedefliyoruz."

Rüzgar türbini de tasarlandı

Ozan Keysan, barajlardaki generatörlerin yerli ve milli olmasının önemine işaret ederek, şöyle konuştu:

"Yabancı bir firmanın tasarımına sahip olduğunuzda aslında sistemde bir değişiklik yapmak istediğinizde ya da bakım onarım ihtiyacı olduğunda o firmaya her zaman bağımlısınız. Bunun da ekonomik zorlukları var. Burada elde edilen bilgi birikimini sadece hidroelektrik santralleri açısından düşünmemek lazım. Elektrik makineleri tasarımı ülkemiz için oldukça önemli. Bu projeye başlamadan önce rüzgar türbin generatörü tasarımını da tamamladık. ASELSAN'ın EÜAŞ ortaklığıyla geliştirdiği yerli rüzgar türbin tasarımı var, bu türbin 4 megavat gücünde olacak. Bu rüzgar türbininin generatörlerini de ODTÜ ekibi olarak tasarladık ve Aksaray'da yerli üretim gerçekleştiriliyor. Yerli rüzgar türbininin de önümüzdeki yıl Alaçatı'da kurulması hedefleniyor. Elektrik makinaları tasarımı yetkinliğinin endüstride de birçok kullanım alanı var. Elektrik motorları, imalat sektöründen, uçaklara, gemilere ve trenlere kadar pek çok alanda kullanılıyor. Buradaki bilgi birikiminin aslında diğer sektörlere uygulanması gayet olası."

Keysan, tasarımını yaptıkları generatörle ilgili, "Gücü artırmak yerine verimi daha iyileştirmeyi seçtik. Sarıyar Barajı'ndaki mevcut generatörün verimi, yüzde 95'ler dolayında. Yeni generatörde yüzde 97,5'luk verimleri öngörüyoruz. Bilgisayarlı tasarım, yeni malzemelerin efektif kullanımı gibi parametreler daha yüksek verimlerin elde edilmesi mümkün oluyor." bilgisini paylaştı.

Elektrik makineleri tasarımının disiplinler arası bir alan olduğunun altını çizen Keysan, şunları kaydetti:

"Projemizde de hem makine hem elektrik mühendisliğinden akademisyenler yer alıyor. Tasarladığımız generatör, 12 bin 800 voltta çalışıyor. Yüksek gerilimlerde çalıştığı için malzeme özellikleri önemli. Tasarımlarımızda, 3 boyutlu sonlu elemanlar yöntemini kullanıyoruz. EÜAŞ'ın sahadan gelen bilgisini üniversiteyle paylaşması bizim için oldukça değerli. EÜAŞ tesislerinde üretilen malzemelerin testleri laboratuvarlarımızda yapılıyor ve üretim başlamadan önce prototipleri doğrulama imkanımız oluyor."

Gençlere "ülkeye dön" çağrısı

Yurt dışında doktorasını tamamladıktan sonra ülkesinde çalışmayı seçen ODTÜ'lü Ozan Keysan, gençlere şu tavsiyelerde bulundu:

"2009-2014 yıllarında Edinburgh Üniversitesinde rüzgar türbinleri ile dalga ve gel-git enerjisinden elektrik üretimi konusunda doktora yaptım. Yurt dışında bilgi birikimini artıran gençlerimizin de ülkemize dönmesini temenni ediyorum. Türkiye'de elimizi taşın altına koymamız gereken noktalar var."

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 18 Mayıs 2024
İmsak 03:50
Güneş 05:37
Öğle 13:06
İkindi 17:01
Akşam 20:24
Yatsı 22:04
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 36 99
2. Fenerbahçe 36 93
3. Trabzonspor 36 61
4. Başakşehir 36 58
5. Beşiktaş 36 55
6. Kasımpasa 36 52
7. Sivasspor 37 51
8. Alanyaspor 36 50
9. Rizespor 36 49
10. Antalyaspor 37 48
11. A.Demirspor 37 44
12. Samsunspor 36 42
13. Kayserispor 36 41
14. Konyaspor 36 40
15. Ankaragücü 36 39
16. Gaziantep FK 36 38
17. Hatayspor 36 37
18. Karagümrük 36 37
19. Pendikspor 36 36
20. İstanbulspor 37 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 37 88
2. Arsenal 37 86
3. Liverpool 37 79
4. Aston Villa 37 68
5. Tottenham 37 63
6. Chelsea 37 60
7. Newcastle 37 57
8. M. United 37 57
9. West Ham United 37 52
10. Brighton 37 48
11. Bournemouth 37 48
12. Crystal Palace 37 46
13. Wolves 37 46
14. Fulham 37 44
15. Everton 37 40
16. Brentford 37 39
17. Nottingham Forest 37 29
18. Luton Town 37 26
19. Burnley 37 24
20. Sheffield United 37 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 36 93
2. Barcelona 36 79
3. Girona 36 75
4. Atletico Madrid 36 73
5. Athletic Bilbao 36 62
6. Real Sociedad 36 57
7. Real Betis 36 56
8. Villarreal 36 51
9. Valencia 36 48
10. Getafe 36 43
11. Deportivo Alaves 36 42
12. Sevilla 36 41
13. Osasuna 36 41
14. Las Palmas 36 38
15. Rayo Vallecano 36 38
16. Celta Vigo 36 37
17. Mallorca 36 36
18. Cadiz 36 32
19. Granada 36 21
20. Almeria 36 17