GÖRÜŞ - Bir mukayese: Türkiye'nin Kalkınma Yolu Projesi ve IMEC Projesi

Her iki girişime bakıldığında, Türkiye’nin Kalkınma Yolu Projesi’nin dikkate değer bir avantajı, Musul’un güneyine giden mevcut bir demir yolu hattının varlığıdır.

GÜNDEM 13.10.2023, 16:08
1
GÖRÜŞ - Bir mukayese: Türkiye'nin Kalkınma Yolu Projesi ve IMEC Projesi
İstanbul

Dr. Öğretim Üyesi Md. Nazmul İslam, 3 Ekim'de Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani tarafından başladığı ilan edilen Kalkınma Yolu Projesi'nin stratejik hedeflerini ve Türkiye'nin dahil olmadığı Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) Projesi ile karşılaştırmasını AA Analiz için kaleme aldı.

***

Rekabetçi küresel siyaset alanında, özellikle de stratejik ticaret yollarıyla ilgili, hem yerleşik hem de yükselen güçler kendi izlerini bırakmayı ve uluslarının uzun vadeli jeopolitik ve jeoekonomik çıkarlarıyla uyumlu önlemler başlatmayı arzuluyor. Yakın zamanda tanıtılan Türkiye'nin "Kalkınma Yolu Projesi" (KYP) ve Hindistan’ın IMEC Projesi incelendiğinde, Çin’in baskın jeopolitik etkisinin ötesinde, bu yeni girişimlerin Asya, Orta Doğu ve Avrupa bölgelerinde gelecekteki dinamikleri stratejik olarak etkilemeye ve şekillendirmeye hazır olduğu açıkça ortaya çıkıyor.

IMEC Projesi, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi'nin (BRI) veya Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'nun (CPEC) etkisini hafifletmeyi amaçlayan Hindistan liderliğindeki ittifaklar bağlamında bir alternatif olmayı amaçlıyor. Ayrıca IMEC, Amerika’nın Hint-Pasifik Stratejisi'nin, Dörtlü Güvenlik Diyaloğu'nun (QUAD) veya Avustralya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’nden (ABD) oluşan AUKUS'un stratejik bir uzantısı olarak görülebilir.

Kalkınma Yolu Projesi’nin haritalandırılması

Türkiye’nin "Kalkınma Yolu Projesi", Türkiye’nin aktif desteğiyle Asya, Avrupa ve Körfez bölgeleri arasında güçlü bağlantılar kurmayı amaçlayan kapsamlı ve iddialı bir altyapı girişimidir. Projenin stratejik hedefi, demir yollarını, kara yollarını, limanları ve şehir merkezlerini kapsayan, Irak ile Türkiye arasında bağlantı kuracak entegre bir ulaşım ağı oluşturmaktır. Proje ayrıca Büyük Faw Limanı’nı önemli bir geçiş merkezi olarak kurarak Asya ile Avrupa arasındaki seyahat süresini Türkiye üzerinden önemli ölçüde azaltmayı da amaçlıyor. Eş zamanlı olarak, Irak İpek Yolu’nun Süveyş Kanalı güzergahına uygun bir alternatif olarak geliştirilmesi ve ticaretin verimliliğinin artırılması yönünde çabalar da sürüyor. 54 kilometrekarelik geniş bir alana sahip olması ve önemli kargo gemilerini barındırabilmesiyle Büyük Faw Limanı’nın Orta Doğu’nun en büyük limanına dönüşmesi ve 1200 kilometre demir yolu ve otoyol ağına sorunsuz bir şekilde bağlanması öngörülüyor. [1] 2025 yılına kadar projenin Türkiye sınırına kadar uzanan kısmının tamamlanması beklenirken tahmini maliyet yaklaşık 17 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Ayrıca bu girişim, Türkiye’nin coğrafi konumunun, önemli mali kapasitesinin ve ülkeyi küresel bağlantının merkezine konumlandıran ileriye dönük vizyonunun stratejik değerinin altını çiziyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kalkınma Yolu Projesi’nin Avrupa’dan Körfez Bölgesi’ne kadar geniş bir coğrafyada milyonlarca insan için potansiyel faydalarını vurguladı. Bu girişimi bölgesel kalkınmayı hızlandıran yeni çağın İpek Yolu olarak tasavvur ederek, projenin dönüştürücü kapasitesinin altını çizdi. Buna paralel olarak Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani de bu düşünceyi yineledi ve projeyi Orta Doğu ile Avrupa arasındaki bağlantıları kolaylaştırmak için en uygun maliyetli çözüm olarak kabul etti. Ayrıca, Irak’ın Kalkınma Yolu Projesi'yle petrol bağımlılığını azaltmak için gelir akışlarını çeşitlendireceğini ve stratejik coğrafi konumunu güçlendireceğini düşünüyor.

Bununla birlikte girişimin uygulanabilirliği ve yürütülmesiyle ilgili çeşitli engellerle karşılaşılıyor. Öncelikle projenin uluslararası ticarette başta Süveyş Kanalı olmak üzere köklü geleneksel ticaret yollarının yerini alma veya rakip olma kapasitesine ilişkin şüpheler bulunuyor. Dahası lojistik karmaşıklıklar, bölgesel terör örgütleri tarafından daha da kötüleştirilen güvenlik kaygıları, İran'ın yıkıcı müdahalesi ve Suudi Arabistan gibi Körfez ülkelerinin bölgedeki yayılmacı arzuları bu çabanın sorunsuz bir şekilde ilerlemesine potansiyel engeller teşkil ediyor. [2]

IMEC Projesi

Hindistan’ın en iddialı girişimlerinden biri olan IMEC Projesi, benzer düşüncelere sahip ülkeleri ortak çıkarlarla buluşturmak için başlatıldı. Ekonomik bir koridor olarak tasarlanan IMEC, Asya, Basra Körfezi ve Avrupa genelinde bağlantıyı ve ekonomik birleşmeyi geliştirerek ticaret ve ekonomik büyümeyi teşvik etmeyi amaçlıyor. Ancak uygulanabilirliği ve pratikliği hala büyük ölçüde belirsizliğini koruyor. IMEC, basit bir koridordan ziyade, Çin’in BRI ve CPEC gibi geniş kapsamlı girişimlerine küresel ölçekte karşı koymayı amaçlayan bir Avrasya-Asya işbirliği gibi görünüyor. Daha önce Çin’in ilerlemelerine karşı Asya-Pasifik ve Hint-Pasifik bölgesinde QUAD ve AUKUS gibi güvenlik ittifakları önerilmişti. Bununla birlikte ABD liderliğindeki Batı ve Hindistan liderliğindeki Küresel Güney’in bu girişimleri bir geçiş aşamasında gibi görünüyor.

Ayrıca, Hindistan limanlarını Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki (BAE) Fuceyra'ya bağlayan ilk 1600-1800 kilometrelik deniz bağlantısını öngören IMEC Projesi'nin mevcut konseptine ilişkin olarak, projenin mimarları için kritik bir hedef, Fuceyra Limanı'nı modernize etmektir. Ticari malların buradan trenle İsrail’deki Hayfa’ya taşınması öneriliyor. Bu da başta Suudi Arabistan olmak üzere 2 bin 600 kilometrelik demir yolu bağlantısının yaklaşık 700 kilometresinin inşa edilmesini gerektiriyor. Hindistan hükümeti tarafından sağlanan tahminlere göre, proje için gereken toplam yatırımın 10-12 milyar dolar arasında değişeceği öngörülüyor. [3] Bölgesel siyasi istikrarsızlıklar ve lojistik zorluklar nedeniyle projenin maliyetini şu aşamada tam anlamıyla öngörmek kolay değil. Projenin hayata geçip geçmeyeceğini ve ne derece verim sağlayacağını öngörmek şu aşamada zor olsa dahi Hindistan’ın iç ekonomik ve politik dinamiklerini güçlendirerek, yerleşik rantçı politikalarından bir miktar uzaklaşma sağlayabilir.

Neden Kalkınma Yolu Projesi?

Her iki girişime bakıldığında, Türkiye’nin Kalkınma Yolu Projesi’nin dikkate değer bir avantajı, Musul’un güneyine giden mevcut bir demir yolu hattının varlığıdır. Ayrıca Irak’ta demir yolları ve istasyonların yenilenmesine yönelik çalışmalar da mevcut. Dikkate değer bir diğer husus ise Ankara’nın Erbil’le olan yakın ilişkileridir. Bu ilişkiler, Irak’taki iç siyasi çalkantıların ortasında bile projenin dayanıklılığına katkıda bulunma potansiyeline sahip. Ayrıca Türkiye’nin Katar ve BAE'yi projeye entegre etmeye yönelik bölgesel stratejisi, projenin uzun vadeli sürdürülebilirliğini önemli ölçüde destekliyor. Türkiye'nin stratejik konumu dahi, son Süveyş Kanalı krizi olayında örneklendiği gibi, küresel koridorlardaki kritik rolünün altını çiziyor. IMEC için de Türkiye’nin vazgeçilmezliği ortada. Türkiye'nin dışında kaldığı mevcut senaryoda IMEC Projesi, Doğu ile Batı arasında köprü oluşturan hayati entegrasyon noktalarından yoksun durumda. IMEC kısa vadede yüzeysel bir başarı elde edebilirken, özellikle Akdeniz ve Orta Doğu bölgelerinde uzun vadeli politika sürdürülebilirliği açısından önemli zorluklarla karşılaşabilir.

IMEC ağları doğası gereği dinamiktir ve üzerinden geçtiği rotaya bakıldığında homojen bir girişim olmadığından son yaşanan Filistin-İsrail çatışmasında da görülebileceği gibi jeopolitik gerilimlere, doğal afetlere, salgın hastalıklara ve çatışmalardan kaynaklanan kaymalara ve kesintilere karşı hassastır. Buna karşılık Kalkınma Yolu Projesi, her iki girişim için de farklı avantajlar sunan daha tutarlı bir ağ yapısı sergiliyor. Kalkınma Yolu Projesi ve IMEC arasındaki olası bir işbirliği, küresel ticareti düzene sokarak, küresel ekonomik ve jeopolitik manzarayı yeniden yapılandırabilecek işbirliğini teşvik etme ve bu sayede önemli avantajlar sağlama potansiyeline sahip. Ancak bu vizyonun gerçekleştirilmesi titiz planlamaya ve güçlü uluslararası işbirliğine bağlıdır.

[1] https://www.middleeasteye.net/opinion/turkey-iraq-development-road-best-connecting-europe-middle-east

[2] https://www.aa.com.tr/en/analysis/opinion-turkiyes-development-road-and-geopolitics-of-interconnectedness/3005929

[3] https://timesofindia.indiatimes.com/india/ambitious-imeec-set-to-merge-geopolitics-and-geoeconomics/articleshow/104074709.cms?from=mdr

[Md. Nazmul Islam, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (AYBU) Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü ile Uluslararası İlişkiler ve Stratejik Araştırmalar Enstitüsünde (ULİSA) Dr. Öğr. Üyesi ve Türkiye, Asya ve Hint Pasifik Çalışmaları (TAIPS) Başkanı olarak görev yapmaktadır.]

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 04 Mart 2024
İmsak 06:02
Güneş 07:26
Öğle 13:21
İkindi 16:31
Akşam 19:05
Yatsı 20:24
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 28 75
2. Fenerbahçe 28 73
3. Trabzonspor 27 46
4. Beşiktaş 28 46
5. Kasımpasa 28 40
6. Başakşehir 28 39
7. Rizespor 28 39
8. Sivasspor 28 38
9. Antalyaspor 27 35
10. Kayserispor 28 35
11. Samsunspor 28 33
12. A.Demirspor 27 32
13. Konyaspor 28 31
14. Ankaragücü 28 30
15. Alanyaspor 27 30
16. Hatayspor 28 29
17. Karagümrük 27 29
18. Gaziantep FK 27 28
19. Pendikspor 28 26
20. İstanbulspor 28 13
Takımlar O P
1. Eyüpspor 25 61
2. Göztepe 25 52
3. Kocaelispor 25 45
4. Sakaryaspor 25 43
5. Bodrumspor 25 42
6. Bandırmaspor 25 40
7. Ahlatçı Çorum FK 25 39
8. Boluspor 25 39
9. Gençlerbirliği 25 34
10. Erzurumspor 25 31
11. Keçiörengücü 25 31
12. Ümraniye 25 30
13. Manisa FK 25 28
14. Adanaspor 25 26
15. Şanlıurfaspor 25 24
16. Tuzlaspor 25 24
17. Altay 25 15
18. Giresunspor 25 7
Takımlar O P
1. Liverpool 27 63
2. M.City 27 62
3. Arsenal 26 58
4. Aston Villa 27 55
5. Tottenham 26 50
6. M. United 27 44
7. West Ham United 27 42
8. Newcastle 27 40
9. Brighton 27 39
10. Wolves 27 38
11. Chelsea 26 36
12. Fulham 27 35
13. Bournemouth 26 31
14. Crystal Palace 27 28
15. Brentford 27 26
16. Everton 27 25
17. Nottingham Forest 27 24
18. Luton Town 26 20
19. Burnley 27 13
20. Sheffield United 26 13
Takımlar O P
1. Real Madrid 27 66
2. Girona 27 59
3. Barcelona 27 58
4. Atletico Madrid 27 55
5. Athletic Bilbao 27 50
6. Real Betis 27 42
7. Real Sociedad 27 40
8. Las Palmas 27 37
9. Valencia 26 37
10. Getafe 27 35
11. Osasuna 26 33
12. Villarreal 27 32
13. Deportivo Alaves 26 29
14. Sevilla 27 27
15. Mallorca 27 27
16. Rayo Vallecano 27 26
17. Celta Vigo 27 24
18. Cadiz 27 19
19. Granada 26 14
20. Almeria 27 9